تغییرات آب و هوایی و آینده دریاچه ارومیه

نتایج یک پژوهش دانشگاهی نشان میدهد که تغییرات آب و هوایی به احتمال زیاد حال و روز دریاچه ارومیه را به مراتب بدتر خواهد کرد و به خشکسالی وسیعی در این دریاچه منجر میشود.

حتی در خوشبینانهترین سناریوها، یعنی بدون در نظرگرفتن تأثیرات مخرب انسانی، تغییرات اقلیمی چهره این منطقه را بیش از پیش عوض خواهد کرد. این چکیده تحقیق اخیر محققان دانشگاه «واخنینگن» هلند درباره آینده دریاچه ارومیه است.

بر اساس این تحقیق که در مجله «ساینس» منتشر شده، بیش از ۸۰ درصد از مساحت کل دریاچه ارومیه طی دو دهه گذشته کاهش یافته و به کمترین میزان سطح وسعت خود رسیده است.

با کاهش یافتن سطح دریاچه ارومیه، شوری آب این دریاچه نیز به شدت رو به افزایش گذاشته و مسئله نگران کننده نیز دقیقاً همینجا است.

محققان دانشگاه واخنینگن میگویند شوری آب به حدی رسیده است که به زودی نظام اکوسیستم، کشاورزی بومی، معیشت مردم و بهداشت منطقه را به کل برهم خواهد زد و اختلال اساسی در محیط زیست حوزه دریاچه ارومیه پدید میآورد.

شباهت دریاچه ارومیه و آرال

نویسندگان این تحقیق حتی عواقب اجتماعی و زیست محیطی دریاچه ارومیه را به فاجعه دریاچه «آرال» تشبیه کردند. دریاچه آرال یا دریاچه خوارزم یک دریاچه آب شور در آسیای میانه است که در کشورهای ازبکستان و قزاقستان واقع شده است.

دریاچه آرال در سالهای اخیر به تدریج رو به خشکی گذاشت و در حال حاضر نیز از این چهارمین دریاچه بزرگ جهان تنها وسعت کمی از آب شور باقی مانده است. پس از خشک شدن دریاچه آرال مردم این منطقه مجبور به مهاجرت شدند و اکنون تا ۵۰۰ کیلیومتر مربع دراطراف این دریاچه تقریباً متروکه به شمار میآید. در نهایت، خشک شدن دریاچه آرال به تقویت تنشهای اقتصادی، سیاسی، قومی و نژادی در آسیای میانه انجامید.

خشک شدن دریاچه آرال را اغلب یکی از بزرگترین فجایع زیست محیطی کره زمین مینامند.

به عقیده نویسندگان این تحقیق، خشک شدن دریاچه ارومیه عوامل متعدد و روشنی دارد. تنها در طی یک دهه، کشاورزی در حوزه دریاچه ارمیه به سه برابر افزایش یافت. گسترش فزاینده کشاورزی نیز تقاضا برای آبیاری را بالا برد و درنتیجه سطح آبهای زیرزمینی به غایت کاهش یافت. همه این موارد در حالی به وقوع پیوست که مدیریت کارآمد و موثر آب نیز به ناگهان غیبش زده بود. در همین دوره میزان بارش کاهش یافت و درجه حرارت نیز به اوج خود رسید.

بر اساس این تحقیق، برای نجات دریاچه ارومیه باید برنامهای جامع برای مدیریت آب صورت گیرد که در وهله نخست آب مورد استفاده برای کشاورزی در این منطقه را دستکم تا ۴۰ درصد کاهش دهد و جایگزین طرح پیشین مدیریت آب یعنی توسعه دستگاه مخازن و آبیاری شود.

درواقع اگر میخواهیم از عواقب فاجعهبار و اقلیمی این دریاچه بکاهیم باید میزان استفاده و بهرهوری از آن را نیز کاهش دهیم و درنهایت بپذیریم که منابع آب در منطقه محدود شده و باید به سوی مدلهای تطبیقی روی آوریم.

سمیه شادکام یکی از اعضای اصلی این تیم تحقیقاتی درباره آینده دریاچه ارومیه میگوید: «نتایج نشان میدهد که تمامی طرحهای پیشنهادی آبرسانی به دریاچه ارومیه، تنها درصورتی موفق (به حفظ این دریاچه) خواهند شد که تغییرات اقلیمی و آب و هواییِ آینده بسیار محدود باشد.»

این بدان معنی است که باید یک سری افدامات عاجل برای حفظ دریاچه صورت گیرد. اقدامات منطقهای و بومی از قبیل محدودکردن آب مصرفی انسان و اقدامات جهانی به منظور کاهش غلظت گازهای گلخانهای.

تحقیق اخیر دانشگاه واخنینگن درحالی منتشر میشود که مسئولان داخلی در ایران مدام از افزایش تراز آب دریاچه ارومیه نسبت به سالیان گذشته میگویند، درحالی که همین مسئولان از شوری آب و کاهش غیرمنتظره وسعت این دریاچه معمولاً حرفی به میان نمیآورند.

بیشتر بخوانید: احیای دریاچه ارومیه؛ آب رفته باز میگردد